Κυρίες και κύριοι καλησπέρα σας! Αυτό το βιβλίο που υποδεχόμαστε απόψε, του Νίκου Κλειτσίκα και του Διονύση Αναστασόπουλου, είναι κατά τη γνώμη μου ένας καταπληκτικός οδηγός τεκμηρίωσης του φαινομένου των τελευταίων ιταλικών εκλογών. Η Ιταλία ήταν πάντα, από τον πόλεμο και ύστερα τα τελευταία 60 χρόνια, ένα εργαστήριο πολιτικών ιδεών, πολιτικών κινημάτων, το πιο ενδιαφέρον νομίζω σ' όλη την Ευρώπη, αν όχι σ' όλο τον κόσμο. Από το '45 μέχρι σήμερα, η Ιταλία ήταν πάντα η πιο ενδιαφέρουσα, το πιο ενδιαφέρον πολιτικό εργαστήριο που έχει φτιάξει ποτέ ο κόσμος. Οι τελευταίες πολιτικές εκλογές ήταν ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον, αν και εξαιρετικά δυσνόητο πολιτικά φαινόμενο. Για να παρακολουθήσει κανείς τις τελευταίες εκλογές στην Ιταλία χρειαζόταν οδηγό, μόνο και μόνο για να καταλαβαίνει ποιος είναι τί, ποιος είναι με ποιον και πως συγκροτούνται οι δύο πόλοι. Αυτό το φαινόμενο αντιπαράθεσης δεξιάς - αριστεράς, με εντελώς νέους όρους. Με εντελώς νέες συνθήκες πόλωσης. Με εσωτερικές πολώσεις των δύο πόλων, εντελώς πρωτότυπες και πολύ ενδιαφέρουσες, που είδαμε στις τελευταίες ιταλικές εκλογές, και επίσης οι νέοι όροι συγκρότησης των πολιτικών σχηματισμών, κάνουν τις ιταλικές εκλογές ένα πολιτικό φαινόμενο προς μελέτη - όχι μόνον για το χρόνο που γίνανε -, αλλά και για τα χρόνια που ακολουθούν. Νομίζω ότι αυτό το βιβλίο που έχουμε σήμερα στα χέρια μας, μας βοηθάει, μας δίνει μια πυξίδα για να συνεχίσουμε να μπορούμε να παρακολουθούμε και να καταλαβαίνουμε τι γίνεται. Είχα τη χαρά να δουλέψω με έναν εκ των συγγραφέων, τον Νίκο τον Κλειτσίκα, πέρσι παραμονές των ιταλικών εκλογών. Ήταν η πυξίδα η δική μου και πολλών άλλων, στο τοπίο των ιταλικών εκλογών. Και το ότι αποτύπωσε αυτή την πυξίδα σε βιβλίο, είναι νομίζω μια υπηρεσία που προσφέρει σ' όλους μας. Θα ήθελα, πρώτα πρώτα να δώσω τον λόγο στη βουλευτή Κερκύρας του ΠΑΣΟΚ, την κα. 'Aντζελα Γκερέκου, που ξέρει καλά την Ιταλία και που θα προλογίσει την αποψινή εκδήλωση...
Η κυκλοφορία του βιβλίου του Νίκου Κλειτσίκα και του Διονύση Αναστασόπουλου, είναι ένα γεγονός το οποίο περίμενα με ενδιαφέρον. Με το Νίκο Κλειτσίκα και το Διονύση Αναστασόπουλο, υπάρχουν πολλά πράγματα που μας συνδέουν - με πρώτο και βασικό, τη σχέση και των τριών μας με την Ιταλία. Ειδικά για το Νίκο Κλειτσίκα, οφείλω να ομολογήσω ότι εάν υπάρχει ένας άνθρωπος στην Ελλάδα, ο οποίος έχει βαθιά γνώση και προσωπική εμπειρία από τα πολιτικά πράγματα της Ιταλίας, αυτός είναι ο ίδιος. Κατά συνέπεια η συγκεκριμένη έκδοση, δεν είναι μία «εκ του μακρόθεν» ανάλυση αλλά μια παρουσίαση των δεδομένων της σύγχρονης Ιταλικής πολιτικής σκηνής με αφορμή τις πρόσφατες Εκλογές του 2006, η οποία ισορροπεί απόλυτα την παράθεση των αντικειμενικών παραμέτρων της αναμέτρησης, με τη βιωματική προσέγγιση ενός ανθρώπου, ο οποίος είχε ενεργή συμμετοχή στην αναμέτρηση αυτή. …η σύγχρονη Ιταλική πολιτική σκηνή - πέρα από τις συγκεκριμένες ιδιομορφίες της - αποτελεί ένα πολύ χαρακτηριστικό δείγμα, της συνολικής εικόνας των Ευρωπαϊκών πολιτικών πραγμάτων. Και εδώ αναδεικνύονται δύο επιμέρους στοιχεία: το ένα έχει να κάνει με τη σαφή παρουσίαση των τρόπων, των μεθόδων, των τακτικών και των στρατηγικών με τις οποίες ασκείται γενικά η σύγχρονη πολιτική και το δεύτερο έχει να κάνει με την αμφίρροπη και συνεχιζόμενη σε Ευρωπαϊκό επίπεδο αναμέτρηση, των δύο βασικών πολιτικών δυνάμεων εξουσίας: της κεντροδεξιάς με την κεντροαριστερά. Όσον αφορά το πρώτο στοιχείο, ο Νίκος Κλειτσίκας, μπορεί να θεωρεί τον εαυτό του δικαιολογημένα τυχερό, γιατί είχε την εμπειρία της συνεργασίας με τους παγκοσμίως καλύτερους ανθρώπους στο χώρο της πολιτικής επικοινωνίας και στρατηγικής - και μάλιστα σε μια πολιτική αναμέτρηση, κρίσιμη, σκληρή και εξαιρετικά αμφίρροπη. Και βέβαια θα πρέπει να κάνει κανείς την παρατήρηση ότι για τη δεδομένη αναμέτρηση στην Ιταλία, είχαν συγκεντρωθεί οι αποτελεσματικότεροι επαγγελματίες της πολιτικής επικοινωνίας και από τις δύο πλευρές - αν λάβει κανείς υπόψη και την παρουσία του Κάρλ Ρόουβ (προσωπικού συμβούλου του Τζόρτζ Μπους) από την άλλη πλευρά. Οπότε από πλευράς «επαγγελματιών της πολιτικής επικοινωνίας», μπορούμε να πούμε ότι επρόκειτο για μια «μάχη γιγάντων». …Στην Ιταλία, αναμφισβήτητα ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι αποτέλεσε ένα «φαινόμενο». Ήταν η πιο σαφής, η πιο καθαρή, η πιο γλαφυρή έκφραση της Ευρωπαϊκής κεντροδεξιάς - διανθισμένη φυσικά με όλα τα ιδιοσυγκρασιακά χαρακτηριστικά, της συγκεκριμένης προσωπικότητας. Και ήταν ένα «φαινόμενο» το οποίο επέδειξε σημαντική αντοχή στο χρόνο, γιατί προφανώς «έπειθε» τους ψηφοφόρους. Στον πρόλογο του βιβλίου, μιλούσαμε για «πύρρειο νίκη» της κεντροαριστεράς - και προφανώς μόνο ως τέτοια μπορεί να χαρακτηριστεί μια νίκη με διαφορά μόλις 25.000 ψήφων. Οι πρόσφατες εξελίξεις στην Ιταλία με την παραίτηση της Κυβέρνησης Πρόντι και τον εκ νέου σχηματισμό καινούργιας, επιβεβαίωσαν τις υποψίες όλων μας, ότι η διαχείριση της εξουσίας από τον Κεντροαριστερό σχηματισμό δεν επρόκειτο να είναι εύκολη υπόθεση, μετά από το συγκεκριμένο εκλογικό αποτέλεσμα - και θα μου επιτρέψτε να παρατηρήσω ότι στο τελευταίο συνέδριο του συνασπισμού των Σοσιαλιστικών Κομμάτων στο οποίο παραβρισκόμουν, μπορώ να πω ότι υπήρχαν ενδείξεις για κάτι τέτοιο. Και εδώ ερχόμαστε στο άλλο κεντρικό πρόβλημα της (Ευρωπαϊκής τουλάχιστον) πολιτικής σκηνής: στο επιχείρημα των μη διακριτών πλέον ορίων, μεταξύ των δύο πολιτικών προτάσεων. …Το «φαινόμενο Μπερλουσκόνι», είναι αλήθεια ότι «πόλωσε» τα πολιτικά πράγματα στην Ιταλία. Αυτό έγινε ξεκάθαρο σε όλους, με τις πολιτικές αλλά και επικοινωνιακές επιλογές που έγιναν κατά τη διάρκεια της προεκλογικής περιόδου. Αρκεί να θυμηθεί κανείς, τη χρήση εκ μέρους του κ. Μπερλουσκόνι φράσεων, οι οποίες είναι δύσκολο ακόμη και να αναπαραχθούν, στο δημόσιο λόγο... Πέρα όμως από τις συγκεκριμένες ακραίες «κορώνες», το ενδιαφέρον είναι ότι στην προεκλογική περίοδο, ουσιαστικά δεν αναμετρήθηκαν πολιτικές προτάσεις με την αναμενόμενη έννοια του όρου αλλά διαχειριστικές και τεχνοκρατικές ικανότητες πολιτικών προσώπων. Και κατά τη γνώμη μου αυτό, θα πρέπει για όλους μας να «κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου», γιατί πραγματικά αποτελεί ένα πρόβλημα της Ευρωπαϊκής πολιτικής γενικά: το κριτήριο επιλογής ψήφου, μετακινείται από την «πολιτική επιλογή» στη «διαχειριστική ικανότητα». Και που είναι το επικίνδυνο σε αυτό; Ακριβώς στο σημείο ότι ένα τέτοιο σκεπτικό, επικυρώνει και σφραγίζει τελειωτικά, την αίσθηση ομοιογένειας των πολιτικών που αντιπροσωπεύουν τα κόμματα εξουσίας. Με λίγα λόγια δηλαδή, το προηγούμενο σκεπτικό του «όλοι ίδιοι είστε» - επεκτείνεται σε «όλοι ίδιοι είστε, οπότε ας δούμε ποιος μπορεί να κάνει τη δουλειά καλύτερα». …μόνο συγχαρητήρια μπορεί να δώσει κανείς στους δύο συγγραφείς - και εγώ τους εύχομαι από την καρδιά μου καλή επιτυχία στο βιβλίο τους.
Όταν έρχομαι στην Ελλάδα, έρχομαι για να γιορτάσω ωραία, καταπληκτικά πράγματα. Σήμερα γιορτάζουμε το τελευταίο, από τα πολλά βιβλία που έχει γράψει ο Νίκος Κλειτσίκας. 'Eνα πολύ ωραίο, πολύ σημαντικό βιβλίο... Για να βρούμε μεγαλύτερο κύρος ανθρώπων απ' αυτούς που βρίσκονται εδώ, μάλλον θα πρέπει να πάμε στη Βουλή... Λοιπόν αυτό το πολύ σημαντικό βιβλίο του Νίκου και είναι σημαντικό αν το δούμε ως ένα μάθημα για όλους και όχι ως μια αναφορά σε μια ιταλική ιδιαιτερότητα. ...Δεν μου αρέσουν οι θεωρίες συνομωσίας... Πιστεύω στη λογική εξήγηση γι' αυτό που συμβαίνει στην πολιτική σκηνή... όμως συνέβη σ' αυτές τις εκλογές είχαμε μια παράνοια... Σ' αυτές τις εκλογές στην Ιταλία, συνέβη κάτι «τρελό»... αυτός που είναι μικρός, δεν αντιπροσωπεύει ούτε το 1%, δεν είναι τίποτα, κέρδισε κι αποφασίζει τις τύχες μας... Όταν πρώτο-συναντήθηκα με τον Νίκο Κλειτσίκα και αρχίσαμε μια κοινή προσπάθεια, για την Ελλάδα ήταν μια εποχή μαύρη, γκρίζα, θλίψης, αλλά μια εποχή που ήταν ευδιάκριτη η διαχωριστική γραμμή του φωτός από το σκοτάδι. Από τη μια μεριά η δικτατορία, το κακό και από την άλλη το φως, η ελευθερία... Ο Νίκος Κλειτσίκας έχει αναζητήσεις γιατί διαμορφώθηκε σε μια από τις μεγάλες πρωτεύουσες της σκέψης, αλλά και της αντίστασης, που ήταν η Νάπολη. Εκεί που ζούσε μια σημαντική πολιτική προσωπικότητα του αριστερού, σοσιαλιστικού κινήματος, ο Φραντσέσκο Ντε Μαρτίνο. Απ' αυτήν την καταβολή προέρχεται και η ανάγκη του να βάλει μια «τάξη» στην «αταξία», να κατανοήσει το ακατανόητο, να βάλει σε καθαρές γραμμές το χάος της ιταλικής πολιτικής αντιπαράθεσης. Τώρα στην Ιταλία, δεν χρειάζεται πολιτική κουλτούρα να το καταλάβουμε, δεν υπάρχουν πολιτικά κόμματα, αλλά μικρές εταιρίες... ...Η Ιταλία τώρα δεν έχει να διδάξει...
...να μιλήσω για τους δύο συγγραφείς... Ο ένας υπήρξε μαθητής μου και είναι συνεργάτης μου. Ο Διονύσης Αναστασόπουλος, με μια μελέτη που είχε να κάνει με τον ελληνισμό της Κάτω Ιταλίας, και πήρε άριστα... Ο Νίκος Κλειτσίκας είναι μαθητής μου σε ένα αντικείμενο που θα είμαι ευτυχής να το τελειώσει και θα τον κυνηγήσω να το τελειώσει. Είναι οι πρώτες δεκαετίες στην Ιταλία από πολιτική και πολιτισμική άποψη. Εκείνη η γοητευτική πολιτική εποχή, που για να θυμίσω πόσο περίεργη ήταν, ο Μουσολίνι πέρασε από αρχισυντάκτης της σοσιαλιστικής εφημερίδας "Avanti" - στην οποία δούλεψα κι εγώ - στην άλλη πλευρά... Αυτοί είναι οι δύο, πραγματικά αγαπημένοι μαθητές, και εύχομαι να κάνουν το επόμενο βιβλίο... Η Ιταλία είναι ένα αίνιγμα και γι' αυτό η χρησιμότητα αυτού του βιβλίου...
...Θέλω να ευχαριστήσω για την φιλοξενία... Ανήκω σ' εκείνους που με την Ιταλία διατηρούν μια σχέση από τα παιδικά μου χρόνια. Είμαι απόφοιτη της Ιταλικής Σχολής Αθηνών, ο πατέρας μου έμεινε αυτοεξόριστος στη Ρώμη καθ' όλη τη διάρκεια της επτάχρονης δικτατορίας. Τα καλοκαίρια μας τα περνούσαμε στην Ιταλία... ...πως δικαιολογημένα οι συγγραφείς του βιβλίου «Ιταλικές Πολιτικές Εκλογές 2006» μου ζήτησαν να λάβω μέρος στην παρουσίαση. Όσον αφορά σ' εμένα, όμως, η πολύχρονη προσωπική και επαγγελματική ενασχόληση μου με την πολιτική ζωή στην αρχή συνηγορούσε υπέρ του αντιθέτου. Δεν είχα προλάβει να αποδεχτώ την τιμητική - είναι αλήθεια - πρόσκληση και το μετάνιωσα. Όταν έχεις τόσο πολύ ασχοληθεί με ένα θέμα έχεις αποκτήσει παγιωμένες θέσεις και απόψεις. Πιθανόν, κάτι που σε κάνει να γίνεις πολύ σκληρός στην κριτική σου και θες να το αποφύγεις καθόσον οι παρουσιάσεις των βιβλίων προϋποθέτουν την αποδοχή και τα καλά λόγια των παρουσιαστών. Το γεγονός του ότι ένας εκ των συγγραφέων, ο Νίκος Κλειτσίκας, είχε εργαστεί στο επικοινωνιακό επιτελείο της μιας πλευράς, της πλευράς των νικητών, ενίσχυε τους φόβους μου. Αυτοί οι φόβοι ενισχύθηκαν ακόμη περισσότερο όταν έμαθα ότι ο άλλος συγγραφέας, ο Διονύσης Αναστασόπουλος, επέμενε τόσο πολύ να εκδοθεί το συγκεκριμένο βιβλίο. Προσθέτοντας σε όλα αυτά πως στην όλη υπόθεση εμπλέκονται ντόπιες και ξένες επιχειρήσεις επικοινωνίας, με τον πόλεμο διεθνούς φήμης επικοινωνιολόγων... Αντιλαμβάνεστε λοιπόν πως η περιπέτεια της σημερινής παρουσίασης είχε αρχίσει για εμένα με τους χειρότερους οιωνούς. Πολύ περισσότερο που για μένα πίστευα ότι δεν υπάρχει τίποτα το άγνωστο γύρω από την μεταπολεμική ιταλική πολιτική σκηνή. Κάποτε διασκέδαζα μετρώντας τις κυβερνήσεις που εναλλάσσονταν στο τιμόνι... Η ιταλική πολιτική έπαψε να με απασχολεί μετά την επιχείρηση "καθαρά χέρια", που τελικά δεν νίκησε τη διαφθορά, αλλά που εκτός από το να οδηγήσει στην πολιτική τον εισαγγελέα, έκανε άνω κάτω την ιταλική πολιτική ζωή, εκτόπισε ή εξαφάνισε τα παραδοσιακά πολιτικά κόμματα, έφερε στο προσκήνιο φαινόμενα με τα οποία δεν συμφωνώ, ενίσχυσε την μιντιοκρατία... Ναι, αλλά η παρουσίαση αυτού του βιβλίου από μόνη της θα έχει ένα πανηγυρικό χαρακτήρα, σκεφτόμουν... Ευτυχώς οι φόβοι μου διαψεύστηκαν. Επιβεβαιώθηκε η κρυφή μου ελπίδα, πως ο Νίκος Κλειτσίκας και ο Διονύσης Αναστασόπουλος, δεν θα απαρνιούνταν την επιστημονική τους υπόσταση και τον τίτλο του σοβαρού αναλυτή και πολιτικού επιστήμονα. Γρήγορα διαπίστωσα πως είχα να κάνω με ένα αντικειμενικό βιβλίο, που παραθέτει όλα τα στοιχεία, όχι μόνον για τις τελευταίες εκλογές, αλλά και για την μεταπολεμική ιστορία της Ιταλίας: την πορεία και μετεξέλιξη των πολιτικών σχηματισμών, τα εκλογικά της συστήματα, τα σύμβολα, τα πρόσωπα, τον τρόπο λειτουργίας του πολιτεύματος και του τύπου. Προφανώς δεν έχουμε να κάνουμε με ένα μονόπλευρο εγχείρημα. Αλλά, με την καταγραφή του πολιτικού σκηνικού από το οποίο μπορούν να εξαχθούν χρήσιμα συμπεράσματα και για την πατρίδα μας... Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η ενότητα με τα πρωτοσέλιδα του τύπου την επόμενη ημέρα της εκλογικής αναμέτρησης… Η Ιταλία προχωράει μπροστά μέσα από τις αντιφάσεις της... Αποδεικνύουν (όλα αυτά) πως δεν ήταν εύκολη δουλειά αυτό το βιβλίο. Πιστεύω, ότι οι συγγραφείς Νίκος Κλειτσίκας και Διονύσης Αναστασόπουλος, ως αναλυτές του ιταλικού φαινομένου, δικαιώνουν απόλυτα την επιστημονική και επαγγελματική τους σταδιοδρομία... Στην πραγματικότητα, οι συγγραφείς έκαναν κάτι ακόμη πιο ουσιαστικό και αξιοπρόσεκτο: μας μετέφεραν γνώση και πληροφορίες από κάτι που για εμάς είναι Terra Ingognita...
ΠΑΥΛΟΣ ΤΣΙΜΑΣ: Μια ευχάριστη έκπληξη... ...Εκπροσωπεί ένα κόμμα που πρόσφατα τέθηκε εκτός νομιμότητας... αλλά ο επόμενος ομιλητής είναι από τον ΣΥΝΑΣΠΙΣΜΟ ο κ. Φώτης Κουβέλης.
Θέλω να σας διαβεβαιώσω ότι την κουκούλα την έχω αφήσει στο αυτοκίνητο... Ευχαριστώ τον Νίκο Κλειτσίκα και τον Διονύση Αναστασόπουλο για την τιμητική για εμένα πρόσκληση να μιλήσω για το βιβλίο τους. Το βιβλίο, πράγματι, είναι ένας χάρτης, μια περίφημη τεκμηρίωση όλων εκείνων που κατεγράφησαν στην πολιτική αναμέτρηση των πρόσφατων εκλογών στη γειτονική Ιταλία. Με αφορμή, όμως, τα όσα θα διαπιστώσει ο προσεκτικός αναγνώστης αυτού του βιβλίου, σε σχέση με τα ποια κόμματα πήραν μέρος, πόσα κόμματα συγκρότησαν την "Ενότητα", που κέρδισε με αυτή την εύθραυστη πλειοψηφία τις εκλογές, να κάνω μερικές σκέψεις. Δεν συμμερίζομαι την άποψη ότι πρόκειται για μια ακατανόητη - χρησιμοποιώ τον επιεική όρο - επιλογή να συγκροτηθούν σε ενιαίο εκλογικό σχήμα τα επί μέρους πολλά αυτά κόμματα, μικρά, μεσαία, μεγαλύτερα... Η συνθετότητα της σύγχρονης πραγματικότητας και όπως αυτή έχει επαναπροσδιοριστεί και επαναπροσδιορίζεται ιδιαίτερα έντονα την τελευταία 15ετία, νομίζω ότι έχει απομακρύνει σημαντικά το ενοποιητικό στοιχείο της ιδεολογικής ενότητας. Η πολυδιάσπαση του ευρύτερου αριστερού χώρου είναι το αποτέλεσμα της αδυναμίας, της επίσης ευρύτερης αριστεράς, να προσδιοριστεί με ένα σύγχρονο τρόπο στην επίσης σύγχρονη, όσο και σύνθετη, πραγματικότητα που υπάρχει. Και ο προσδιορισμός, όσο και ο επανακαθορισμός των ιδεολογικών στοιχείων αυτής της ευρύτερης αριστεράς είναι μια επίπονη προσπάθεια, χωρίς να μπορεί κάποιος να προβλέψει με ακρίβεια, ή ακόμη και να εκτιμήσει ποιος θα είναι ο χρόνος που θα αντιμετωπιστεί αυτό το ζήτημα της σταθερής ιδεολογικής αναφοράς της ευρύτερης αριστεράς... Όμως, στο βαθμό που υπάρχει δεξιά και αντιδεξιά, όπως υποστηρίζω, το θέμα είναι να αναζητείται το ενοποιητικό στοιχείο για την αντιμετώπιση του πολυκερματισμού αυτών των δυνάμεων της ευρύτερης αριστεράς, στη βάση της πολιτικής προγραμματικής συμφωνίας. Με δεδομένη την αδυναμία της ιδεολογικής συμφωνίας και ενότητας, το μόνο επαναλαμβάνω ενοποιητικό στοιχείο που μπορεί να εξασφαλιστεί είναι η πολιτική προγραμματική συμφωνία, η οποία - αγαπητή καθηγήτρια - δεν είναι διαχειριστικού χαρακτήρα, διότι μπορεί να διαμορφώσει συνθήκες για την ουσιαστική μετατόπιση της πολιτικής ζωής από τη συντηρητική θέση που σήμερα βρίσκεται, προς μια προοδευτική κατεύθυνση... Προκύπτει, αν προσέξει κανείς το βιβλίο, ότι αυτό το ενοποιητικό στοιχείο της προγραμματικής πολιτικής συμφωνίας δεν υπήρξε, ή υπήρξε σε μικρό βαθμό αναφορικά με το σχήμα της "Ενότητας"... ...Έπρεπε να απομακρυνθεί ο Μπερλουσκόνι από τα πολιτικά πράγματα, με ότι εξέφραζε ο μπερλουσκονισμός στην Ιταλία; Αναμφισβήτητα ναι! Κατά τη γνώμη του ομιλούντος. Η απομάκρυνση αυτή προϋπέθετε τη σύμπραξη όλων εκείνων των δυνάμεων που συνυπήρξαν στο ενιαίο σχήμα, στο εκλογικό σχήμα της "Ενότητας". Θα ήταν επιτυχέστερο το εγχείρημα, θα ήταν αποτελεσματικότερο, θα είχε μεγαλύτερη αντοχή και ίσως μεγαλύτερη βιωσιμότητα από αυτή που φαίνεται να υπάρχει, αν τα ενοποιητικά στοιχεία είχαν ευρύτερη προγραμματική συμφωνία, ή και στερεότερη προγραμματική βάση... ...Υπάρχει μία διαχωριστική γραμμή... Συγχαρητήρια στους δύο συγγραφείς.
Αγαπητοί φίλοι και αγαπητές φίλες, θα ήθελα και εγώ να ευχαριστήσω τους δύο συγγραφείς, το φίλο Νίκο Κλειτσίκα και τον Διονύση Αναστασόπουλο, για την πρόσκληση να συμμετάσχω στην παρουσίαση του βιβλίου τους και να τους συγχαρώ για την πρωτοβουλία να γράψουν ένα τόσο χρήσιμο βιβλίο. Με τον Νίκο ειδικά έχουμε και κοινή πολιτική συμπόρευση από πολλά χρόνια, όποτε διπλή χαρά που βρίσκομαι σήμερα στην παρουσίαση αυτού του βιβλίου. Καθώς επίσης ξέρω ότι ο Νίκος είναι και ενεργός γύρω από τα ιταλικά πολιτικά πράγματα, καθώς έχει και μια μακρά παρουσία πολιτική, και την περίοδο της δεκαετίας του '70 και με μεγάλη γνώση και με εμπειρία γύρω από τις εξελίξεις... Η Ιταλία είναι μια χώρα, όπως και η Γαλλία, όπου οι πολιτικές εξελίξεις πάντα έχουν ευρύτατες επιρροές στην ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή και νομίζω ιδιαίτερη διασύνδεση και με τα ελληνικά πράγματα. Ήδη από το 19ο αιώνα, από τα κινήματα του Διαφωτισμού, της Απελευθέρωσης, της αναζήτησης εθνικής ταυτότητας και αργότερα φυσικά μετά τον πόλεμο η κοινή αγωνία, ο κοινός προβληματισμός γύρω από τα κινήματα, την αριστερά... Πιστεύω ότι το βιβλίο είναι και χρήσιμο και ενδιαφέρον. Σίγουρα είναι ένας πολιτικός χάρτης που αποτυπώνει αυτή τη στιγμή τα πολιτικά κόμματα, τους συσχετισμούς των δυνάμεων όπως εκφράστηκαν στην πρόσφατη πολιτική αναμέτρηση. Αλλά, έχει και διάφορά πολιτικά, ποιοτικά χαρακτηριστικά που το καθιστούν μία βάση προβληματισμού, που κατά τη γνώμη μου θέτει μεγάλα ερωτήματα... Ποιοτικά χαρακτηριστικά, καθώς μέσα από τη μελέτη του βιβλίου βλέπει κανείς τη μετεξέλιξη των πολιτικών κομμάτων - αναφέρθηκε προηγουμένως και η Σοφία Βούλτεψη σε αυτό - όταν είχαμε τον εκφυλισμό και την πολιτική κατάρρευση της Χριστιανοδημοκρατίας, τη μεγάλη κρίση του Σοσιαλιστικού κόμματος με τις περιπέτειες του ηγέτη της Μπ. Κράξι, όπως επίσης τη μετάβαση του ιστορικού Κομμουνιστικού κόμματος της Ιταλίας, ενός μαζικού κόμματος που είχε πάρα πολλά προσφέρει συνολικά στην αριστερά... Επίσης, βρήκα πάρα πολύ ενδιαφέρουσα την αναφορά, έστω και κωδικοποιημένα, των προγραμματικών θέσεων των κομμάτων και των δύο συνασπισμών. ...Συνεπώς το ζήτημα και το ερώτημα, που τίθεται κάθε φορά που γίνονται τέτοιες συζητήσεις - τα έθιξε και ο Φώτης Κουβέλης προηγουμένως - είναι αν τελικά γίνεται στις μέρες μας να υπάρχει μία αξιόπιστη εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης, που να ξεπερνά τα διαχειριστικά χαρακτηριστικά. Θα λέγαμε, λοιπόν, αν μπορεί η αριστερά να ξεπεράσει την αντίθεση ανάμεσα στη διαχείριση και τη διαμαρτυρία. Νομίζω ότι αυτό είναι το κρίσιμο στοίχημα σήμερα για τις ευρωπαϊκές αριστερές δυνάμεις, αλλά φυσικά και στη χώρα μας να υπάρχει ένας διάλογος και μια σύγκλιση, που δεν μπορεί παρά να είναι προγραμματική, αλλά σαφώς πρέπει να έχει και ξεκάθαρα πολιτικά και ιδεολογικά χαρακτηριστικά...
...διαλογική συζήτηση με τη Σοφία Βούλτεψη, αναφορικά με το 1989 στην Ελλάδα... Παρότι Θεσσαλός θα είμαι Λάκων... Είχα τη δυνατότητα να ενημερώνομαι καθημερινά για την πορεία προς τις ιταλικές εκλογές από το φίλο μου Νίκο Κλειτσίκα - τον οποίο ευχαριστώ, όπως και το Διονύση για την πρόσκληση και εσάς κ. καθηγητά για τη φιλοξενία σας. Είμαι περήφανος που έχω φίλο το Νίκο, ένα σύντροφό μου που πραγματικά δίνει τους δικούς του αγώνες, που στο τέλος θα καταξιωθούν, γιατί ακόμη δεν έχει αναγνωριστεί η προσφορά του. Ο Νίκος Κλειτσίκας, από τη στιγμή που ενσωματώθηκε στο επιτελείο της εταιρίας που ανέλαβε την καμπάνια της κεντροαριστερής συμμαχίας, κάθε μέρα με ενημέρωνε για την πορεία αυτής της μάχης. Πρέπει να ομολογήσω ότι οι πληροφορίες και εκτιμήσεις του πολλές φορές ήταν διαμετρικά αντίθετες από αυτά που έβγαζαν οι δημοσκοπήσεις της περιόδου, οι οποίες έδιναν 4 και 5 μονάδες διαφορά μεταξύ των δύο συνασπισμών. Για εμένα - αλλά και για πολλούς Έλληνες που έζησαν και σπούδασαν στην Ιταλία την περίοδο των έντονων πολιτικών αλλαγών σε πολλές χώρες της Ευρώπης, αγώνες όπως ο Μάης του '68, η Πράγα, το Φοιτητικό Κίνημα της Ιταλίας, η προσπάθεια αποσταθεροποίησης της Ιταλίας με το πραξικόπημα Μποργκέζε, οι Ερυθρές Ταξιαρχίες, η απαγωγή Μόρο κλπ. -, παραξενεύει και προβληματίζει η σημερινή πολιτική γεωγραφία, σε σχέση με την Ιταλία των μεγάλων πολιτικών σχηματισμών... Χριστιανοδημοκράτες, Κομμουνιστές, Σοσιαλιστές... Γι' αυτό θεωρώ ότι το βιβλίο του Νίκου και του Διονύση είναι ένα χρήσιμο εργαλείο πλοήγησης. Σωστά το χαρακτήρισε πυξίδα ο Παύλος Τσίμας. Αυτή η πυξίδα, η οποία μας κατευθύνει να ανακαλύψουμε το καινούριο γενεαλογικό δένδρο της φίλης και γείτονας χώρας. Παρόλο τη δυσκολία εξήγησης αυτών των πραγμάτων, νιώθω μια ικανοποίηση για την ικανότητα σύνθεσης που επιδεικνύουν τα σημερινά κόμματα, μικρά ή μεγάλα, αναβαθμίζοντας τον πολιτικό πολιτισμό. Ένας πολιτικός πολιτισμός που εμείς εδώ δεν έχουμε κατακτήσει ακόμη ως χώρα. Θα έπρεπε στη χώρα μας να είναι στοιχείο μελέτης, προβληματισμού, αλλά και συμπερασμάτων. Φίλε Νίκο, φίλε Διονύση, η εργασία σας, αυτή η πυξίδα υπερβαίνει την εκλογική αναμέτρηση σε πρόσωπα και αριθμούς. Γιατί συνδέει το χθες με το σήμερα, ίσως και με το αύριο. Προσωπικά με συνδέει και πάλι με την ιταλική πολιτική πραγματικότητα. Πραγματικότητα που παρακολουθούμε με ενδιαφέρον, αντλώντας χρήσιμα πολιτικά συμπεράσματα...
Μίλα ελεύθερα 14/03/2007: «Ιταλικές Πολιτικές Εκλογές 2006. Οι 60 ημέρες της πολιτικής, επικοινωνιακής και προγραμματικής σύγκρουσης Berlusconi - Prodi» Στο "Μίλα ελεύθερα", ολόκληρη η συζήτηση και οι ομιλίες στην παρουσίαση του βιβλίου (σε αρχείο mp3)
Για αγορά του βιβλίου: "Πρωτοπορία"